lakhapati didi 5 lakh loan;ग्रामीण भारतातील महिलांना आर्थिकदृष्ट्या मजबूत करणे, ही केवळ एक ध्येय नाही, तर एक क्रांती आहे. लखपती दिदी योजना ही अशीच एक क्रांतिकारी पायरी आहे, जी स्वयंसहाय्यता गटांद्वारे (SHG) महिलांना वार्षिक 1 लाख रुपयांची कमाई करण्यास सक्षम बनवते. २०२५ मध्ये ही योजना अधिक वेगाने पुढे सरकत असून, ३ कोटी महिलांना लक्ष्य करत आहे. आजपर्यंत १ कोटींहून अधिक महिलांनी ‘लखपती दिदी’ होण्याचा मान मिळवला आहे. या लेखात आपण या योजनेचे स्वरूप, मिळणारे लाभ, पात्रता आणि नवीनतम अपडेट्स जाणून घेऊ. ही माहिती भारत सरकारच्या ग्रामीण विकास मंत्रालयाच्या अधिकृत घोषणा आणि पोर्टल्सवर आधारित असल्याने, तुम्हाला स्पष्ट आणि विश्वासार्ह मार्गदर्शन मिळेल
काय आहे योजना?
लखपती दिदी योजना ही भारत सरकारची एक महत्वाकांक्षी योजना आहे, जी १५ ऑगस्ट २०२३ रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी लाल किल्ल्यावरून घोषित केली. ही योजना दीनदयाल अंत्योदय योजना-राष्ट्रीय ग्रामीण आजीविका अभियान (DAY-NRLM) अंतर्गत चालवली जाते. योजनेचा मुख्य उद्देश म्हणजे ग्रामीण भागातील गरीब महिलांना स्वयंसहाय्यता गटांद्वारे (SHG) आर्थिकदृष्ट्या सक्षम बनवणे. एक ‘लखपती दिदी’ म्हणजे ती SHG सदस्य, जी किमान चार शेती किंवा व्यवसाय चक्रांमध्ये (वार्षिक) १ लाख रुपयांची किंवा त्याहून अधिक घरगुती कमाई करते. ही कमाई टिकावू असावी, म्हणजे मासिक सरासरी १०,००० रुपयांहून अधिक.
सोप्या शब्दात सांगायचे तर, ही योजना महिलांना केवळ मदत नाही, तर त्यांना उद्योजक बनवण्याचे साधन देते. SHG मधील महिलांना एकत्र येऊन व्यवसाय सुरू करण्यासाठी प्रोत्साहन दिले जाते, ज्यामुळे सामूहिक शक्तीने आर्थिक स्वावलंबन साध्य होते. भारत सरकारच्या ग्रामीण विकास मंत्रालयानुसार, ही योजना महिलांच्या कौशल्य विकासावर भर देते, जेणेकरून त्या ड्रोन दुरुस्ती, प्लंबिंग किंवा LED बल्ब उत्पादनासारख्या आधुनिक क्षेत्रात पदार्पण करू शकतील. २०२५ पर्यंत ३ कोटी लखपती दिदी तयार करण्याचे ध्येय आहे, जे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला नवीन गती देईल.
मिळणारे लाभ
लखपती दिदी योजनेचे लाभ हे केवळ आर्थिक नाहीत, तर जीवनाला नवे आयाम देतात. ग्रामीण विकास मंत्रालयाच्या अधिकृत माहितीनुसार, SHG सदस्यांना खालील मुख्य लाभ मिळतात:
- व्याजमुक्त कर्ज सुविधा: व्यवसाय सुरू करण्यासाठी १ लाख ते ५ लाख रुपयांपर्यंतचे व्याजमुक्त कर्ज मिळते. हे कर्ज SHG मार्फत वितरित केले जाते, ज्यामुळे महिलांना बँकिंग प्रक्रियेची चिंता नसते.
- कौशल्य विकास प्रशिक्षण: मोफत ट्रेनिंग प्रोग्राम्स, ज्यात ड्रोन उडवणे, कृषी तंत्रज्ञान, हस्तकला आणि डिजिटल मार्केटिंगचा समावेश. नमो ड्रोन दिदी उपयोजनेंतर्गत ५०३ ड्रोन्स वितरित करण्यात आले आहेत, ज्यामुळे शेतीत महिलांचे योगदान वाढेल.
- बाजार लिंकेज आणि विपणन सहाय्य: उत्पादन विक्रीसाठी ब्लॉक आणि जिल्हा स्तरावर मेळावे, प्रदर्शने आणि ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मची सुविधा. यामुळे महिलांची कमाई स्थिर राहते.
- आर्थिक साक्षरता आणि आरोग्य विमा: SHG मधील महिलांना बचत, कर्ज व्यवस्थापनाचे प्रशिक्षण आणि पीएम ज्योतिदिदी यासारख्या योजनांद्वारे विमा कव्हरेज.
- सामाजिक प्रभाव: लखपती दिदी बनलेल्या महिलांना भूमिका मॉडेल म्हणून ओळखले जाते, ज्यामुळे गावातील इतर महिलांना प्रेरणा मिळते. आजपर्यंत १०.०५ कोटी महिलांना ९०.८७ लाख SHG मधून जोडले गेले आहे.
हे लाभ महिलांना केवळ कमाई नाही, तर आत्मविश्वास आणि सामाजिक प्रतिष्ठा देतात. उदाहरणार्थ, आंध्र प्रदेशात १४.८७ लाख, बिहारात १३.४७ लाख आणि पश्चिम बंगालमध्ये ११.८२ लाख लखपती दिदी तयार झाल्या आहेत.
पात्रता
लखपती दिदी योजनेसाठी पात्रता निकाल सोपे आणि पारदर्शक आहेत, ज्यामुळे अधिकाधिक महिलांना लाभ मिळू शकतो. भारत सरकारच्या अधिकृत निकषांनुसार, पात्रता अशी आहे:
- वय आणि लिंग: १८ वर्षांहून अधिक वयाच्या ग्रामीण महिलांसाठी खुली. त्या SHG ची सक्रिय सदस्य असाव्यात.
- आर्थिक स्थिती: गरीबी रेषेखालील कुटुंबातील महिलांसाठी प्राधान्य. वार्षिक घरगुती कमाई १ लाख रुपयांहून कमी असावी, जेणेकरून योजना प्रभावी होईल.
- नोंदणी आवश्यक: DAY-NRLM अंतर्गत नोंदणीकृत SHG मधील सदस्य असाव्यात. ई-केवायसी (आधार-लिंक्ड) पूर्ण असावी.
- इतर निकष: कोणत्याही सरकारी कर्जाची थकबाकी नसावी. महिलांनी व्यवसाय किंवा शेती क्षेत्रात रस दाखवावा.
जर तुम्ही SHG मध्ये नवीन असाल, तर स्थानिक NRLM कार्यालयात नोंदणी करा. दस्तऐवज म्हणून आधार कार्ड, बँक पासबुक, SHG सदस्यता प्रमाणपत्र आणि रहिवासी पुरावा आवश्यक आहे. ही पात्रता सुनिश्चित करते की योजना खऱ्या गरजूंपर्यंत पोहोचेल.
नवीनतम अपडेट्स(lakhapati didi latest updates)-
२०२५ मध्ये लखपती दिदी योजना अधिक गतिमान झाली आहे. ग्रामीण विकास मंत्रालयाच्या ३ डिसेंबर २०२५ च्या घोषणेनुसार, लक्ष्य २ कोटींहून ३ कोटींवर वाढवण्यात आले आहे. आजपर्यंत १ कोटी महिलांनी यश मिळवले असून, राज्यवार आघाडीवर आंध्र प्रदेश, बिहार आणि पश्चिम बंगाल आहेत. नमो ड्रोन दिदी उपयोजनेंतर्गत ५०३ ड्रोन्स वितरित झाले, ज्यात आंध्र प्रदेशला ९७, कर्नाटकला ८४ मिळाले.
महाराष्ट्रातही ३० ड्रोन्स देण्यात आले असून, SHG च्या प्रगती अहवाल दरमहा अपडेट होतात. पंतप्रधान मोदी यांनी जलगाव येथील सम्मेलनात (२०२५) महिलांच्या भूमिकेवर भर दिला. ऑनलाइन अर्जासाठी lakhpatididi.gov.in वर भेट द्या, जिथे राज्यवार लक्ष्ये आणि प्रगती ट्रॅक करता येते. ही अपडेट्स योजना अधिक समावेशक बनवत आहेत, ज्यामुळे २०२५ हे महिलांसाठी स्वर्णिम वर्ष ठरेल.
निष्कर्ष: तुम्हीही व्हा लखपती दिदी, सुरू करा नवे स्वप्न!
लखपती दिदी योजना ही केवळ योजना नाही, तर महिलांच्या हातातील एक शक्तिशाली हत्यार आहे. ३ कोटींच्या ध्येयाने ग्रामीण भारताला नवे रूप देण्याचे काम सुरू आहे. SHG मध्ये सामील व्हा, प्रशिक्षण घ्या आणि व्याजमुक्त कर्जाने व्यवसाय सुरू करा. अधिक माहितीसाठी lakhpatididi.gov.in किंवा india.gov.in वर भेट द्या.