krushi-avajare-bank-yojana-24-lakh-subsidy-women-groups-2025-maharashtra;महाराष्ट्रातील ग्रामीण महिलांसाठी आणि शेतकऱ्यांसाठी आणखी एक मोठी भेट म्हणजे कृषी अवजारे बँक योजना. ही योजना नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प (PoCRA 2.0) आणि महाडीबीटी (Mahadbt) पोर्टलद्वारे राबवली जाते. शेतीतील यांत्रिकीकरणाला गती देण्यासाठी डिझाइन केलेली ही योजना छोट्या आणि अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना महागड्या अवजाऱ्यांच्या खरेदीमुळे होणाऱ्या आर्थिक ओझ्यापासून मुक्त करते. याऐवजी, महिला बचत गटांना कृषी अवजारे खरेदी करण्यासाठी ६०% अनुदान (कमाल २४ लाख रुपये) मिळते, ज्यामुळे ते स्वतःची ‘अवजारे बँक’ सुरू करून इतर शेतकऱ्यांना भाड्याने सेवा देऊ शकतात. हे केवळ आर्थिक मदत नव्हे, तर ग्रामीण भागात स्वयंरोजगार आणि महिला सक्षमीकरणाचे एक मजबूत साधन आहे. नुकत्याच २०२५ च्या अपडेटनुसार, PoCRA 2.0 अंतर्गत समाविष्ट गावांमध्ये ही योजना वेगाने राबवली जात असून, इतर भागांसाठी महाडीबीटीद्वारे ‘फर्स्ट कम फर्स्ट सर्व्ह’ तत्त्वावर लाभ उपलब्ध आहे.
योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट
या योजनेचा केंद्रबिंदू शेतीला आधुनिक तंत्रज्ञानाशी जोडणे हा आहे. महागावे अवजारे (जसे नांगर, पेरणी यंत्रे, कापणी मशिन) खरेदी करणे सामान्य शेतकऱ्यांसाठी कठीण असते, पण ही योजना गटांना बँक सुरू करण्याची संधी देते. यामुळे:
- शेती उत्पादकता वाढते.
- ग्रामीण महिलांना उद्योजक बनण्याची प्लॅटफॉर्म मिळते.
- परिसरातील शेतकऱ्यांना परवडणाऱ्या दराने सेवा मिळतात, ज्यामुळे एकूण शेती खर्च कमी होतो. PoCRA 2.0 च्या माध्यमातून ही योजना १००० हून अधिक गावांमध्ये सुरू झाली असून, ती शेती क्रांतीचा भाग म्हणून ओळखली जाते.
पात्रता निकष (Eligibility Criteria)
ही योजना मुख्यतः महिला गटांसाठी आहे, जेणेकरून लिंग समानता आणि सक्षमीकरणाला प्राधान्य मिळते:
- लाभार्थी: PoCRA 2.0 अंतर्गत निवडलेल्या गावातील महिला बचत गट किंवा ‘माविम’ (महाराष्ट्र ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान) चे बचत गट.
- सदस्य मर्यादा: गटात किमान १० महिला सदस्य असणे आवश्यक, ज्यात सर्वजण सक्रिय असाव्यात.
- अन्य अटी: गटाने पूर्वी या योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा. महाडीबीटी मार्गे अर्ज करणाऱ्यांसाठी PoCRA गाव नसले तरी पात्रता आहे, पण ‘जो अगोदर अर्ज करेल तो अगोदर लाभ’ तत्त्व लागू.
- विशेष: छोटे/अल्पभूधारक शेतकऱ्यांचे गट प्राधान्य, ज्यांची जमीन २ हेक्टरपेक्षा कमी आहे.
लाभ (Benefits)
- अनुदान रक्कम: प्रकल्प खर्चाच्या ६०% पर्यंत अनुदान, ज्याची कमाल मर्यादा २४ लाख रुपये. उदा., ४० लाखांच्या अवजारे खरेदीसाठी १६ लाख अनुदान मिळू शकते.
- प्रकल्प मूल्य आधारित:
- २० लाखांपेक्षा जास्त मूल्य असल्यास: बँक कर्ज अनिवार्य (कमाल ७५% कर्ज + २५% स्वनिधी).
- २० लाखांपर्यंत मूल्य असल्यास: कर्जाची गरज नाही, फक्त गटाच्या खात्यात स्वनिधी असावा.
- दीर्घकालीन फायदा: गट अवजारे बँक चालवून कमाई करू शकतो, ज्यामुळे वार्षिक ५-१० लाखांपर्यंत उत्पन्न शक्य. हे शेतकऱ्यांना कमी खर्चात सेवा देते आणि गटाला आर्थिक स्वावलंबन मिळवते.
अर्ज प्रक्रिया (Application Process)
प्रक्रिया सोपी आणि डिजिटल आहे, ज्यामुळे ग्रामीण भागातील महिलांना सहज अर्ज करता येतो:
- PoCRA 2.0 साठी: स्थानिक कृषी कार्यालय किंवा PoCRA केंद्रात संपर्क साधा. गटाची नोंदणी आणि प्रस्ताव सादर करा.
- महाडीबीटी साठी: अधिकृत पोर्टल mahadbt.maharashtra.gov.in वर लॉगिन करा किंवा नवीन नोंदणी करा.
- अवजारे यादी (नांगर, ट्रॅक्टर अटॅचमेंट इ.) निवडा, प्रकल्प अंदाजित खर्च सादर करा.
- आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा आणि सबमिट करा. अनुदान मंजुरीनंतर अवजारे खरेदी करा.
- तपासणी: केंद्र शासन मान्यताप्राप्त संस्थेकडून अवजारे तपासल्यानंतर अनुदान थेट बँक खात्यात जमा. विलंब टाळण्यासाठी त्वरित अर्ज करा; २०२५-२६ साठी अर्ज सुरू आहेत.
आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
- गटाची नोंदणी प्रमाणपत्र (बचत गट किंवा माविम).
- सदस्यांची यादी (१०+ महिला, आधार कार्डसह).
- बँक खाते तपशील (IFSC कोडसह).
- प्रकल्प प्रस्ताव (अवजारे यादी आणि अंदाजित खर्च).
- स्वनिधी पुरावा (बँक स्टेटमेंट).
- PoCRA गाव असल्यास स्थानिक प्रमाणपत्र.
महत्वाच्या सूचना
अनुदान थेट दिले जात नाही; ते अवजारे कार्यान्वित झाल्यानंतर मिळते. वादग्रस्त प्रकरणांसाठी जिल्हा कृषी अधिकारीकडे अपील करता येते. ही योजना शेतीला यंत्रसामग्रीशी जोडून उत्पादकता ३०-४०% वाढवण्याचे लक्ष्य गाठते. पात्र गटांनी आजच महाडीबीटी वर तपासा आणि अर्ज करा. अधिक माहितीसाठी pocra.maharashtra.gov.in किंवा mahadbt.maharashtra.gov.in भेट द्या. महिला सक्षमीकरण आणि शेती क्रांतीसाठी ही योजना खऱ्या अर्थाने ‘बँक ऑफ होप’!