tractor-anudan-yojana-2025-26-maharashtra;महाराष्ट्रातील फळबागदार शेतकऱ्यांसाठी शेती यांत्रिकीकरण ही एक मोठी गरज आहे. कमी खर्चात जास्त उत्पादन घेण्यासाठी ट्रॅक्टर आणि इतर यंत्रसामुग्री आवश्यक आहे, पण वाढत्या किमतींमुळे ही गुंतवणूक कठीण होते. याच पार्श्वभूमीवर एकात्मिक फलोत्पादन योजना अंतर्गत ट्रॅक्टर खरेदीसाठी अनुदान देण्यात येते. ही योजना २०१४-१५ पासून राबवली जात असून, २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात अनुदान रक्कम वाढवण्यात आली आहे. आता २० एचपी पर्यंतच्या छोट्या ट्रॅक्टरसाठी अल्पभूधारक आणि अनुसूचित जाती/जमाती शेतकऱ्यांना जास्तीत जास्त २ लाख रुपये अनुदान मिळेल. ही वाढ कृषी यांत्रिकीकरण उप-अभियान (SMAM) २०२४-२५ च्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार झाली असून, १७ नोव्हेंबर २०२५ रोजी शासनाने याबाबत पत्रक जारी केले आहे. गेल्या वर्षी या योजनेअंतर्गत ५० हजारांहून अधिक शेतकऱ्यांना फायदा झाला, ज्यामुळे फळबाग उत्पादनात १५% वाढ नोंदवली गेली (कृषी विभागाच्या आकडेवारीनुसार). ही योजना फळबाग शेतीला आधुनिक बनवून शेतकऱ्यांना आर्थिक स्थिरता देईल.
योजनेचे वैशिष्ट्ये आणि उद्देश
या योजनेचा मुख्य उद्देश फळबाग शेतीत यांत्रिकीकरण वाढवणे आणि शेतकऱ्यांना कमी खर्चात ट्रॅक्टर उपलब्ध करणे आहे. पूर्वीच्या काळात अनुदान मर्यादा कमी असल्याने अनेक अर्ज प्रलंबित होते, पण आता वाढीव रक्कमेमुळे प्रलंबित प्रकरणे निकाली निघतील.
- उद्देश: फळबाग धारक शेतकऱ्यांना ट्रॅक्टर, ट्रॅक्टर-चलित औजारे आणि इतर यंत्रसामुग्रीसाठी आर्थिक मदत देऊन उत्पादकता वाढवणे, शेतीत मजूर अवलंबन कमी करणे आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला चालना देणे.
- कव्हरेज: २० पीटीओ एचपी पर्यंतच्या ट्रॅक्टर, फळबागांसाठी आवश्यक औजारे (जसे की स्प्रेयर, कटर इ.).
- अनुदान: ५०% पर्यंत किंवा जास्तीत जास्त रक्कम (श्रेणीनुसार); प्रलंबित अर्जांना नवीन दर लागू.
- अपेक्षित परिणाम: २०२५-२६ मध्ये ७० हजार शेतकऱ्यांना लाभ, ज्यामुळे फळबाग क्षेत्रात यांत्रिकीकरण २०% ने वाढेल (SMAM अंदाजानुसार).
ही योजना महा-डीबीटी पोर्टलवर आधारित असल्याने, अनुदान थेट बँक खात्यात जमा होते.
पात्रता निकष
ही योजना फळबाग धारक शेतकऱ्यांसाठी आहे, ज्यांच्याकडे किमान १ एकर फळबाग असावी. पात्रता खालीलप्रमाणे:
| श्रेणी | मुख्य अट | अनुदान टक्केवारी आणि कमाल रक्कम |
|---|---|---|
| अनुसूचित जाती/जमाती आणि अल्प/अत्यल्प भूधारक | १ एकर+ फळबाग, वार्षिक उत्पन्न २ लाखांपर्यंत | ५०% किंवा जास्तीत जास्त २,००,००० रुपये |
| इतर बहुभूधारक शेतकरी | २ एकर+ फळबाग, नोंदणीकृत शेतकरी | ४०% किंवा जास्तीत जास्त १,६०,००० रुपये |
- पात्र उमेदवार: महाराष्ट्रातील फळबाग शेतकरी (आम्र, डाळिंब, केळी इ. बागांसाठी), ज्यांची जमीन ५ एकरांपर्यंत आहे.
- अधिक प्राधान्य: महिला शेतकरी, लघुशेतकरी आणि अनुसूचित जाती/जमाती.
- नोट: पूर्वी अनुदान मिळालेले नसावे; ट्रॅक्टरची क्षमता २० एचपी पर्यंत असावी.
लाभ आणि अनुदानाची शक्यता
या योजनेच्या वाढीव अनुदानामुळे शेतकऱ्यांना ट्रॅक्टर खरेदीचा खर्च ४०-५०% कमी होईल. उदाहरणार्थ:
- अनुदान रक्कम: ४ लाख रुपयांच्या ट्रॅक्टरसाठी अल्पभूधारकांना २ लाख रुपये मदत, ज्यामुळे उरलेला खर्च फक्त २ लाख.
- इतर लाभ: ट्रॅक्टर-चलित औजारांसाठी अतिरिक्त ५०,००० रुपये, बी-बियाणे सवलत आणि शेती कर्ज प्राधान्य.
- उत्पन्न शक्यता: यांत्रिकीकरणाने फळ उत्पादन २०-३०% वाढेल; पहिल्या वर्षी ५०,००० ते १ लाख रुपयांची बचत.
- एकूण अपेक्षित लाभ: एका सरासरी शेतकऱ्यासाठी १.५ ते २ लाख रुपये, ज्यामुळे फळबाग व्यवसाय अधिक फायदेशीर होईल.
२०२४ मध्ये अशा अनुदानाने ६०% लाभार्थींनी बाग विस्तार केला.
अर्ज प्रक्रिया
अर्ज प्रक्रिया ऑनलाइन आहे आणि प्रलंबित अर्जांसाठी तात्काळ कारवाई होईल. २०२५-२६ साठी अर्ज ३१ डिसेंबरपर्यंत करता येतील. चरणबद्ध पद्धती खालीलप्रमाणे:
- नोंदणी: https://dbtagriculture.maharashtra.gov.in/ या महा-डीबीटी पोर्टलवर जा आणि ‘एकात्मिक फलोत्पादन योजना’ वर क्लिक करा.
- फॉर्म भरावा: वैयक्तिक माहिती, फळबाग तपशील आणि ट्रॅक्टर मॉडेल भरा.
- दस्तऐवज अपलोड: आवश्यक फाइल्स स्कॅन करून अपलोड करा.
- सबमिट आणि ट्रॅकिंग: अर्ज सबमिट केल्यानंतर अॅप्लिकेशन आयडी मिळेल. पोर्टलवर स्थिती तपासा (ईमेल/एसएमएस अलर्ट).
- मंजुरी: ३०-४५ दिवसांत तपासणी होईल आणि अनुदान DBT द्वारे जमा.
जरुरी दस्तऐवजांची यादी:
- आधार कार्ड आणि शेतकरी नोंदणी क्रमांक.
- ७/१२ उतारा आणि फळबाग नकाशा.
- उत्पन्न प्रमाणपत्र (तलाठीकडून).
- जात प्रमाणपत्र (SC/ST साठी).
- बँक पासबुक आणि ट्रॅक्टर कोटेशन.
सावधानता आणि टिपा
- प्रमाणिकता: फक्त सरकारी पोर्टल वापरा; एजंट किंवा खोट्या लिंक्सपासून सावध राहा. हेल्पलाइन १८००-१८०-१५५१ वर संपर्क साधा.
- प्रशिक्षण: जिल्हा कृषी कार्यालयात ट्रॅक्टर वापर शिबिरे चालू आहेत; सहभागी व्हा.
- भविष्यातील विस्तार: २०२६ मध्ये ही योजना इतर पिकांसाठी विस्तारित होईल; आता अर्ज करा.
निष्कर्ष
ट्रॅक्टर खरेदीसाठी अनुदान योजना २०२५-२६ ही फळबागदार शेतकऱ्यांसाठी एक मोठी संधी आहे. वाढीव २ लाख रुपयांच्या अनुदानाने आता यांत्रिकीकरण सोपे होईल आणि शेती अधिक नफाकारक बनेल. जर तुम्ही पात्र असाल, तर ताबडतोब महा-डीबीटी पोर्टलवर अर्ज करा. ही योजना शेतकऱ्यांच्या उन्नतीसाठी आहे! अधिक माहितीसाठी https://dbtagriculture.maharashtra.gov.in/ भेट द्या किंवा स्थानिक कृषी अधिकारीशी बोलून घ्या. शेतकरी मित्रांनो, हा अवसर हाताळून घ्या!