pradhan-mantri-fasal-bima-yojana-2025;महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी केंद्र सरकारची प्रधानमंत्री फसल बीमा योजना (PMFBY) ही शेतीतील जोखमींपासून संरक्षण देणारी एक क्रांतिकारी योजना आहे. ही योजना १८ फेब्रुवारी २०१६ रोजी सुरू झाली असून, नैसर्गिक आपत्ती, कीडरोग किंवा इतर कारणांमुळे होणाऱ्या पीक नुकसानीची भरपाई करते. नुकत्याच २०२५ च्या खरीप हंगामात (जून-नोव्हेंबर) लाखो शेतकऱ्यांच्या खात्यात विमा रक्कम जमा झाली असून, यामुळे अतिवृष्टीग्रस्त भागातील शेतकऱ्यांना मोठा दिलासा मिळाला. योजना रिन्यूअल आधारित असून, महाराष्ट्रात ५० लाखांहून अधिक शेतकरी नोंदणीकृत आहेत. प्रीमियम केवळ २% (खरीप पिकांसाठी) असल्याने ही योजना छोट्या शेतकऱ्यांसाठी परवडणारी आहे. शेतकऱ्यांनी लाभार्थी यादी तपासून क्लेम प्रक्रिया पूर्ण करावी, कारण २०२५-२६ साठी नोंदणी सुरू आहे. ही माहिती कृषी विभागाच्या अधिकृत पोर्टल आणि शासन निर्णयांवर आधारित आहे.
योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट
या योजनेचा मुख्य हेतू शेतकऱ्यांना पीक विम्याच्या माध्यमातून आर्थिक स्थैर्य देणे, कर्जबाजारीपण टाळणे आणि शेती उत्पादकता वाढवणे हा आहे. पूर्वीच्या राष्ट्रीय कृषी विमा योजनेच्या त्रुटी दूर करून, ही योजना तंत्रज्ञानावर आधारित आहे – उपग्रह इमेजरी, ड्रोन आणि मोबाईल ॲपद्वारे नुकसान मूल्यमापन होते. महाराष्ट्रात अतिवृष्टी आणि दुष्काळप्रवण भागांसाठी ही योजना विशेष महत्वाची आहे, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना कर्ज चुकवण्यास आणि नवीन हंगाम सुरू करण्यास मदत होते. २०२५ मध्ये योजना विस्तारित करण्यात आली असून, रब्बी हंगामासाठीही प्रीमियम सवलत जाहीर झाली आहे.
पात्रता निकष (Eligibility Criteria)
ही योजना सर्व पात्र शेतकऱ्यांसाठी खुली आहे, पण खालील निकष पूर्ण करावे लागतात:
- शेतकरी प्रकार: लहान/सीमांत शेतकरी (२ हेक्टरपर्यंत), जे सूचीबद्ध पिकांसाठी नोंदणीकृत आहेत.
- पिक प्रकार: खरीप (धान, सोयाबीन, कापूस) आणि रब्बी (गहू, हरभरा) हंगामातील सूचीबद्ध पिके.
- क्षेत्र: महाराष्ट्रातील अधिसूचित जिल्हे/तालुके (उदा. विदर्भ, मराठवाडा, कोकण).
- अपवाद: मोठे शेतकरी (५ हेक्टरपेक्षा जास्त) किंवा विमा नोंदणी न केलेले अपात्र.
- विशेष: सामूहिक शेती गट किंवा सहकारी संस्था पात्र; SC/ST शेतकऱ्यांना प्राधान्य.
लाभ (Benefits)
- प्रीमियम दर: खरीपसाठी २% (शेतकऱ्याकडून), रब्बीसाठी १.५%, व्यावसायिक पिकांसाठी ५% (शासनाकडून संतुलन).
- क्लेम रक्कम: नुकसानीप्रमाणे ५०% ते १००% भरपाई (पिकाची किमान हमी मूल्यावर आधारित). उदा., हेक्टरी ५०,००० रुपयांपर्यंत.
- २०२५ अपडेट: खरीप हंगामात १,५०० कोटी रुपयांचे क्लेम वितरित; रब्बीसाठी ३०% जलद क्लेम प्रक्रिया.
- दीर्घकालीन फायदा: शेतकऱ्यांना कर्ज घेण्यास प्रोत्साहन, ज्यामुळे शेतीत गुंतवणूक वाढते.
अर्ज प्रक्रिया (Application Process)
नोंदणी सोपी आणि डिजिटल आहे:
- ऑनलाइन: pmfby.gov.in किंवा cropinsurance.nic.in वर जा, आधार/मोबाइल एंटर करा आणि e-KYC पूर्ण करा.
- ऑफलाइन: नजीकच्या बँक शाखा, CSC केंद्र किंवा कृषी कार्यालयात फॉर्म भरा (कर्ज घेत असल्यास स्वयंचलित नोंद).
- पिक निवड: हंगाम सुरू असताना (जून-जुलै खरीपसाठी) प्रीमियम भरा.
- क्लेम: नुकसानानंतर ७२ तासांत नोंदणी (ॲप किंवा SMS द्वारे). पंचनामा होऊन २-४ आठवड्यांत रक्कम खात्यात. २०२५-२६ साठी नोंदणी १५ डिसेंबर २०२५ पर्यंत सुरू; लाभार्थी यादी dbtkrishi.maharashtra.gov.in वर तपासा.
आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
- आधार कार्ड आणि बँक पासबुक (IFSC कोडसह).
- ७/१२ उतारा (शेती पुरावा).
- पिक नोंदणी प्रमाणपत्र (बँक किंवा कृषी विभागाकडून).
- नुकसान पुरावा (फोटो किंवा पंचनामा अहवाल, क्लेमसाठी).
- फार्मर आयडी किंवा रेशन कार्ड (ऐच्छिक).
महत्वाच्या सूचना
२०२५ मध्ये महाराष्ट्रात अतिवृष्टीमुळे १० लाख हेक्टर पिकांचे नुकसान झाले असून, क्लेम वितरण वेगवान करण्यासाठी ड्रोन तंत्रज्ञान वापरले गेले. समस्या असल्यास हेल्पलाइन १५०२६ किंवा ०११-२४३००६०६ वर संपर्क साधा. ही योजना शेतकऱ्यांच्या भविष्यासाठी एक संरक्षक छत्र आहे, त्यामुळे त्वरित नोंदणी करा. अधिक माहितीसाठी pmfby.gov.in भेट द्या.