नवी दिल्ली/मुंबई, २७ नोव्हेंबर २०२५:kharif-2025-pik-vima-update महाराष्ट्रातील शेतकरी बांधवांसाठी खरीप २०२५ हंगामातील पिकविमा योजनेची उत्सुकता शिगेला पोहोचली आहे. हंगामात पडलेल्या अतिवृष्टी, दुष्काळ आणि इतर नैसर्गिक आपत्तींमुळे पिकांचे मोठे नुकसान झाले असून, लाखो शेतकरी भरपाईच्या प्रतीक्षेत आहेत. पिक कापणी प्रयोगांचा अंतिम अहवाल हा निर्णय घेणारा ठरणार आहे. या प्रयोगांच्या निकालानुसार उत्पादन उंबरठ्यापेक्षा कमी आल्यास लाभ मिळेल. या लेखात आम्ही पिकविमा योजनेचे सविस्तर विश्लेषण, प्रक्रिया आणि नवीनतम अपडेट देत आहोत, जेणेकरून शेतकरी बांधवांना सोयीस्कर मार्गदर्शन मिळेल.
पिकविमा योजनेचे महत्व: खरीप २०२५ च्या संदर्भात
पिकविमा योजना ही शेतकऱ्यांच्या आर्थिक सुरक्षेसाठी केंद्र आणि राज्य सरकारची महत्वाची उपक्रम आहे. प्रध्यमंत्री फसल बीमा योजना (पीएमएफबीवाय) अंतर्गत खरीप हंगामात सोयाबीन, मूग, उडीद, बाजरी, मका यांसारख्या पिकांसाठी विमा कव्हरेज उपलब्ध आहे. या हंगामात महाराष्ट्रात १५ लाख हून अधिक शेतकऱ्यांनी नोंदणी केली असून, एकूण ५० लाख हेक्टर क्षेत्र विमा अंतर्गत आले आहे. मात्र, लाभ मिळण्यासाठी पिक कापणी प्रयोगांचा अहवाल निर्णायक आहे. हे प्रयोग प्रत्येक गावात रॅंडमपणे केले जातात, ज्यात ४-५ ठिकाणी पिकांची कापणी करून सरासरी उत्पादन मोजले जाते. उंबरठा उत्पादन (सामान्यतः ५०-६०% सरासरी) पेक्षा कमी नोंदले गेल्यास भरपाई मंजूर होते.
मुख्य पात्रता आणि लाभ: कोण मिळवू शकतो?
पीएमएफबीवाय अंतर्गत पिकविमा ही योजना सर्व लहान-मोठ्या शेतकऱ्यांसाठी खुली आहे, पण काही निकष आहेत:
| पात्रता निकष | तपशील |
|---|---|
| नोंदणी | खरीप हंगाम सुरू होण्यापूर्वी (जून-जुलै) बँक किंवा कॉमन सर्व्हिस सेंटर (सीएससी) वर नोंदणी आवश्यक. |
| पिक आणि क्षेत्र | मूग, उडीद, बाजरी, मका, सोयाबीनसारखी नोटिफाईड पिके; विमा कव्हरेज ५०% नुकसानापासून सुरू. |
| प्रिमियम | शेतकऱ्यांकडून केवळ २% प्रिमियम (धान्यासाठी), बाकी सरकार भरते. |
| लाभ रक्कम | नुकसानानुसार ५०% ते १००% खर्चाची भरपाई; सरासरी ₹२०,००० ते ₹५०,००० प्रति हेक्टर. |
खरीप २०२५ साठी आतापर्यंत १० लाख शेतकऱ्यांना प्राथमिक भरपाई मिळाली असली, तरी पूर्ण लाभ पिक कापणी अहवालावर अवलंबून आहे.
भरपाई प्रक्रिया: स्टेप-बाय-स्टेप मार्गदर्शन
पिकविमा मिळवण्याची प्रक्रिया पारदर्शक आहे, पण शेतकऱ्यांनी सक्रिय राहणे गरजेचे आहे:
- नोंदणी तपासा: pmfby.gov.in किंवा dbt.maharashtra.gov.in वर लॉगिन करून स्टेटस पहा. आधार आणि बँक खाते लिंक असावे.
- पिक कापणी प्रयोग: गावातील कृषी अधिकारी किंवा तलाठी यांच्याशी संपर्क साधा. प्रयोग झाल्याची पावती घ्या.
- अहवालाची वाट: जिल्हा कृषी विभागाकडून अहवालाची माहिती घ्या. डिसेंबर २०२५ पर्यंत अंतिम निर्णय अपेक्षित.
- क्लेम सबमिट: नुकसान फोटो, दस्तऐवजांसह ई-पोर्टलवर अपलोड करा. विमा कंपनी (जसे LIC किंवा HDFC) ३० दिवसांत पेमेंट करते.
- अपील: असमाधानकारक निर्णय असल्यास जिल्हाधिकारी कार्यालयात तक्रार करा.
हेल्पलाइन: १८००-११-०००१ किंवा स्थानिक कृषी केंद्र.
खरीप २०२५ साठी टाइमलाइन: नवीनतम अपडेट
- पूर्ण झालेले प्रयोग: मूग, उडीद, बाजरी आणि मका पिकांसाठी पिक कापणी प्रयोग नोव्हेंबर १५ पासून कृषी आयुक्त कार्यालयात डेटा पाठवला गेला आहे.
- प्रलंबित: सोयाबीन पिकासाठी प्रयोग आणि डेटा संकलन सुरू असून, डिसेंबरच्या पहिल्या आठवड्यात अहवाल अपेक्षित.
- अंतिम निर्णय: संपूर्ण हंगामासाठी पिकविमा लाभ डिसेंबर २०२५ च्या मध्यात जाहीर होण्याची शक्यता. जर उत्पादन ५०% पेक्षा कमी असेल, तर जानेवारी २०२६ पर्यंत डीबीटीद्वारे पैसे जमा.
- विलंबाचे कारण: अतिवृष्टीमुळे प्रयोगात विलंब, पण आता अंतिम टप्प्यात पोहोचले आहे.
शेतकऱ्यांसाठी उपयुक्त टिप्स: नुकसान टाळा आणि लाभ घ्या
- प्रारंभिक तयारी: रब्बी हंगामासाठी आता नोंदणी सुरू करा. हवामान अंदाज (imd.gov.in) पाहून पिक निवडा.
- डिजिटल साधने: ‘किसान सखी’ अॅप डाउनलोड करा, ज्यात नुकसान असेसमेंट आणि क्लेम ट्रॅकिंग सुविधा आहे.
- समस्या सोडवा: आधार लिंकिंग किंवा बँक तपासणी करा. ग्रुप इन्शुरन्समध्ये सामील व्हा, ज्यामुळे प्रिमियम कमी मिळते.
- इतर मदत: पीक विमा व्यतिरिक्त, राष्ट्रीय कृषी विमा योजना किंवा राज्य विपत्ती निधीचा फायदा घ्या.
पिकविमा ही केवळ भरपाई नाही, तर शेतकऱ्यांच्या भविष्यासाठी एक आधार आहे. खरीप २०२५ च्या पिक कापणी अहवालाची वाट पाहताना, शेतकरी बांधवांनी धीर धरा. सरकारचे प्रयत्न सुरू असून, लवकरच न्याय मिळेल. अधिक माहितीसाठी अधिकृत पोर्टल्स भेट द्या आणि अपडेट राहा. जय जवान, जय किसान!