rbi-clarifies-500-note-validity-fake-note-tips;सोशल मीडियावर व्हायरल होणाऱ्या अफवा ऐकून तुम्हीही ₹५०० च्या नोटा घेऊन बँकेत धाव घालण्याच्या विचारात आलात का? थांबा! भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) आणि भारत सरकारने स्पष्टपणे सांगितले आहे की, ३० नोव्हेंबर किंवा इतर कोणत्याही तारखेपासून ₹५०० च्या नोटा चलनातून बाद होणार नाहीत. ही केवळ अफवा आहे! २०१६ च्या नोटाबंदीनंतर जारी केलेल्या महात्मा गांधी (नवीन) मालिकेतील ₹५०० च्या नोटा आजही पूर्णपणे वैध आहेत आणि त्यांचा वापर प्रत्येक व्यवहारासाठी कायदेशीर आहे. आज या ब्लॉगमध्ये आम्ही RBI च्या अधिकृत स्पष्टीकरणाची सविस्तर माहिती घेऊ, बनावट नोटा ओळखण्याची सोपी पद्धत शिकवू, जेणेकरून तुम्हीही या अफवांच्या जाळ्यात न पडता सुरक्षित राहू शकता. चला, हे चलनातील सत्य जाणून घेऊया!
RBI चे स्पष्टीकरण: ₹५०० च्या नोटा कायम वैध, अफवा पूर्णपणे खोट्या!
सोशल मीडियावर ‘३० नोव्हेंबरनंतर ₹५०० च्या नोटा अवैध’ किंवा ‘१५ नोव्हेंबर किंवा १ सप्टेंबरपर्यंत एक्सचेंज करा’ अशा अफवा पसरवल्या जात आहेत. पण RBI आणि PIB (प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्यूरो) फॅक्ट चेकने हे सर्व खोटे ठरवले आहे. मुख्य मुद्दे खालीलप्रमाणे:
- वैधता कायम: २०१६ नंतर जारी केलेल्या ₹५०० च्या नोटा (महात्मा गांधी नवीन मालिका) लीगल टेंडर आहेत. त्यांना बंद करण्याचा कोणताही प्रस्ताव शासनाकडे नाही.
- व्यवहार बंधनकारक: दुकानदार, बँका किंवा कोणत्याही व्यक्तीला या नोटा स्वीकारणे कायद्याने बंधनकारक आहे. नकार देणे बेकायदेशीर आहे.
- अधिकृत घोषणा: RBI कोणताही मोठा बदल (जसे नोटा बंद) केवळ त्यांच्या वेबसाइट (rbi.org.in) आणि प्रेस रिलीजद्वारेच जाहीर करते. सध्या ₹५०० च्या नोटांबाबत कोणतीही नवीन घोषणा नाही.
RBI ने बँका आणि व्हाईट लेबल एटीएम ऑपरेटर्सना (WLAO) ₹१०० आणि ₹२०० च्या छोट्या नोटांचा पुरवठा वाढवण्याचे निर्देश दिले आहेत. याचा अर्थ दैनंदिन व्यवहारांसाठी सुट्टे पैसे सोपे मिळतील, पण ₹५०० च्या नोटांचा पुरवठा थांबवणे नाही. ही अफवा पसरवणाऱ्यांमागे बनावट नोटांचा उद्देश असू शकतो – म्हणून सावध राहा!
बनावट नोटा ओळखण्याची सोपी पद्धत: ५ सुरक्षा वैशिष्ट्ये जाणून घ्या
अफवांपेक्षा बनावट नोटा मोठा धोका आहेत. RBI ने ₹५०० च्या नोटांमध्ये अनेक प्रगत सुरक्षा वैशिष्ट्ये समाविष्ट केली आहेत, जी घरी बसून तपासता येतील. चला, एकेक करून समजून घेऊया:
- पारदर्शक नोंदणी (सी थ्रू रजिस्टर): नोटेच्या दर्शनी आणि मागील बाजूला फुलांच्या नक्षीचा भाग आहे. प्रकाशात धरल्यास दोन्ही बाजू जुळून ‘५००’ अंक पूर्ण दिसतो. (सोपी चाचणी: दिवा किंवा सूर्यप्रकाशात धरून पहा!)
- गुप्त प्रतिमा (लेटंट इमेज): महात्मा गांधींच्या प्रतिमेच्या उजव्या बाजूला आहे. नोट ४५-अंशाच्या कोनात धरल्यास ‘५००’ अंक स्पष्ट दिसतो. (टिप: मोबाईल टॉर्च वापरा.)
- देवनागरीतील अंक: महात्मा गांधींच्या प्रतिमेजवळ ‘५००’ देवनागरी लिपीत छापलेला आहे. हे वैशिष्ट्य भारतीय संस्कृतीचे प्रतीक आहे.
- सुरक्षा धागा (सिक्युरिटी थ्रेड): नोटेच्या मध्यभागी ‘भारत’, ‘आरबीआय’ आणि ‘५००’ असलेला धागा आहे. सरळ धरल्यास हिरवा, तिरका केल्यास निळा दिसतो. (बनावटीत हा धागा नसतो किंवा फिका असतो.)
- उचललेली शाई (इंटॅग्लियो प्रिंटिंग): महात्मा गांधींचे पोर्ट्रेट, अशोक स्तंभ चिन्ह आणि ₹५०० चिन्ह स्पर्श केल्यास जाड जाणवते. हे दृष्टिहीनांसाठी विशेष उपयुक्त आहे. (टिप: बोटाने स्पर्श करून पहा – बनावटीत सपाट वाटते.)
या वैशिष्ट्यांचा वापर करून तुम्ही प्रत्येक व्यवहारात नोटा तपासू शकता. RBI च्या वेबसाइटवरून व्हिडिओ ट्यूटोरियल्स पाहून सराव करा!
अफवांपासून कसे वाचाल? व्यावहारिक टिप्स
- अधिकृत स्रोत तपासा: RBI.org.in किंवा PIB.gov.in वरूनच बातम्या वाचा. सोशल मीडियावरील व्हायरल मेसेजेस टाळा.
- बँकांशी बोलून घ्या: शंका असल्यास जवळील बँकेत जाऊन चौकशी करा – ते RBI च्या नियमांची पूर्ण माहिती देतील.
- लहान नोटा वापरा: दैनंदिन व्यवहारांसाठी ₹१००-२०० च्या नोटा जमा करा, ज्यामुळे सुट्टे पैसे मिळतील.
- बनावट रिपोर्ट: संशयास्पद नोटा आढळल्यास RBI च्या हेल्पलाइन (१९३०) वर कॉल करा किंवा बँकेत जमा करा.
या टिप्सने तुम्ही आणि तुमचे कुटुंब सुरक्षित राहील!