2026 Budget;शेतकरी हा भारताचा कणा आहे आणि त्यांच्या हातात देशाची भूक भागते. 1 फेब्रुवारी 2026 रोजी वित्तमंत्री निर्मला सीतारमण यांनी सादर केलेल्या Union Budget 2026-27 मध्ये शेती आणि शेतकऱ्यांसाठी मोठ्या अपेक्षा होत्या. महागाई, हवामान बदल, कर्जाचा बोजा आणि उत्पन्न वाढीच्या प्रश्नांवर काय उत्तर मिळेल? हे बजेट मुख्यत्वे तंत्रज्ञान, उच्च मूल्याच्या पिके आणि उत्पादकता वाढ यावर भर देत आहे. थेट मोठी घोषणा नसली तरी, शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात वाढ आणि जोखीम कमी करण्यासाठी काही महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहेत. हे बजेट शेतकऱ्यांसाठी किती फायदेशीर आहे?
2026 बजेटमध्ये शेतकऱ्यांसाठी मुख्य घोषणा आणि हायलाइट्स
या बजेटमध्ये शेती क्षेत्रासाठी मुख्य फोकस उच्च मूल्याच्या शेती (high-value agriculture) आणि तंत्रज्ञान वर आहे. काही प्रमुख घोषणा:
- Bharat Vistaar AI टूल: बहुभाषिक AI-आधारित कृषी साधन लॉन्च केले आहे. हे AgriStack पोर्टल आणि ICAR च्या प्रॅक्टिसेस एकत्र करून शेतकऱ्यांना माहिती, जोखीम कमी करण्याचे उपाय आणि उत्पादकता वाढवण्यासाठी मदत करेल. हे टूल हिंदी, मराठीसह इतर भाषांमध्ये उपलब्ध असेल, ज्यामुळे ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांना सोपे होईल.
- उच्च मूल्याच्या पिकांवर विशेष कार्यक्रम: नारळ, सॅंडलवुड, काजू, कोकोया या पिकांसाठी खास योजना. 2030 पर्यंत भारतीय काजू आणि कोकोया हे जागतिक प्रीमियम ब्रँड बनवण्याचे लक्ष्य आहे. आयात कमी करून निर्यात वाढवण्यासाठी हे पाऊल आहे. हे शेतकऱ्यांना पारंपरिक पिकांपेक्षा जास्त उत्पन्न देऊ शकते.
- मत्स्यव्यवसाय आणि पशुपालनाला प्रोत्साहन: मत्स्यव्यवसाय आणि पशुपालनासाठी एकात्मिक विकास कार्यक्रम. ग्रामीण महिलांना यात सहभागी करून रोजगार वाढवणे आणि शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात भर घालणे हे उद्देश.
- कृषी विभागाच्या तरतुदी वाढ: कृषी आणि शेतकरी कल्याण विभागासाठी तरतुदी मोठ्या प्रमाणात वाढल्या आहेत (मागील वर्षीपेक्षा मोठी वाढ). हे उत्पादकता वाढवण्यासाठी आणि हवामान-सहिष्णु पिकांसाठी वापरले जाईल.
- नवीन तंत्रज्ञान आणि उत्पादकता: शेतकऱ्यांसाठी AI, डिजिटल साधने आणि क्लायमेट रेसिलिएंट व्हरायटीजवर भर. खासगी क्षेत्राला आव्हान मोडमध्ये निधी देण्याची तरतूद.
या घोषणांमध्ये PM Kisan योजनेत वाढ किंवा कर्जमाफी सारख्या थेट दिलासा नाही, पण दीर्घकालीन उत्पन्न वाढ आणि जोखीम कमी करण्यावर जोर आहे.
Also read- Economic Survey 2026: आर्थिक सर्वेक्षण 2026 मधील ठळक मुद्दे | भारताची आर्थिक स्थिती काय सांगते?
या बजेटमुळे शेतकऱ्यांना होणारे फायदे आणि तोटे
फायदे:
- उत्पन्न वाढ: उच्च मूल्याच्या पिकांमुळे (सॅंडलवुड, काजू, कोकोया) शेतकऱ्यांना पारंपरिक पिकांपेक्षा दुप्पट-तिप्पट नफा मिळू शकतो. निर्यात वाढल्याने बाजारभाव चांगले राहतील.
- तंत्रज्ञानाची मदत: Bharat Vistaar AI टूलमुळे शेतकऱ्यांना हवामान, बाजारभाव, खतांचा सल्ला आणि रोग नियंत्रणाची माहिती मोबाईलवर मिळेल. हे विशेषतः छोट्या शेतकऱ्यांसाठी फायद्याचे.
- मत्स्यव्यवसाय आणि पशुपालन: ग्रामीण महिलांना रोजगार मिळेल आणि शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात अतिरिक्त स्रोत येईल.
- उत्पादकता वाढ: हवामान-सहिष्णु पिके आणि निधीमुळे दुष्काळ किंवा अतिवृष्टीचा धोका कमी होईल.
तोटे:
- थेट दिलासा नाही: PM Kisan योजनेत वाढ (सध्या ₹6,000 वार्षिक) किंवा MSP गॅरंटी, कर्जमाफी यासारख्या अपेक्षित घोषणा नाहीत. महागाई आणि कर्जाचा बोजा कायम राहील.
- अंमलबजावणीवर अवलंबून: AI टूल आणि नव्या योजना प्रत्यक्षात पोहोचण्यास वेळ लागेल. छोट्या शेतकऱ्यांना ट्रेनिंग आणि इंटरनेटची गरज पडेल.
- उत्पन्न वाढीची हमी नाही: उच्च मूल्याच्या पिकांसाठी बाजार आणि निर्यात यशस्वी झाली नाही तर फायदा मर्यादित राहील.
एकंदरीत, हे बजेट दीर्घकालीन आणि तंत्रज्ञान-आधारित आहे, थेट पैसे देण्यापेक्षा उत्पादकता वाढवण्यावर भर.
Also read- Budget 2026 heighlits: पगारदार कर्मचाऱ्यांसाठी Tax, Allowance आणि Savings वर मोठे निर्णय
शेतकऱ्यांसाठी भविष्यातील मार्गदर्शन
शेतकऱ्यांनी हे बजेट संधी म्हणून घ्यावे:
- उच्च मूल्याच्या पिकांसाठी (काजू, कोकोया) स्थानिक कृषी विभागाशी संपर्क साधा.
- Bharat Vistaar AI टूल वापरण्यासाठी मोबाईल अॅप्स आणि ट्रेनिंग घ्या – हे जोखीम कमी करेल.
- FPO (Farmer Producer Organizations) मध्ये सामील व्हा – बाजारभाव आणि निर्यातसाठी मदत मिळेल.
- हवामान-सहिष्णु बियाणे आणि खतांचा वापर वाढवा.
- उत्पन्न वाढवण्यासाठी मत्स्यव्यवसाय किंवा पशुपालन जोडा.
हे बजेट शेतकऱ्यांसाठी मध्यम फायदेशीर आहे – थेट पैसा नाही, पण दीर्घकाळात उत्पन्न वाढवण्याची क्षमता आहे. जर अंमलबजावणी चांगली झाली तर शेतकऱ्यांचे जीवनमान नक्की सुधारेल. पुढच्या वर्षी कदाचित MSP किंवा कर्जमाफीवर मोठी घोषणा अपेक्षित आहे. शेतकरी बंधूंनो, हे बजेट तुमच्या मेहनतीला साथ देणारे आहे – त्याचा फायदा घ्या!